de koekoek

De Koekoek in Veenendaal was één van de eerste projecten nadat we onze focus naar de zorg hadden verplaatst. Vanuit ons ontwerpend onderzoek ‘ruimte voor vergetelheid’ raakte we in contact met zorgorganisatie Quarijn. In samenwerking met woningcorporatie Patrimonium werkte zij op dat moment aan een nieuw woonzorggebouw in Veenendaal. Hier zou plaats ontstaan voor 36 bewoners en was er bovendien een programma voor een aantal ondersteunende voorzieningen zoals een ontmoetingscentrum, onderwijsruimtes en medische ruimtes. Wij ontvingen de opdracht om voor het gehele programma het interieur te ontwerpen.

Onderzoek in de praktijk; evidence based design

De Koekoek werd daarmee het eerste project waar we de resultaten van ons onderzoek ‘ruimte voor vergetelheid’ in praktijk konden brengen. En visa versa, waar we achteraf konden zien, toetsen en onderzoeken welke invloed dit had op de bewoners en de zorg. Alle inzichten die we gevonden hadden binnen de gestelde thema’s; licht, bewegen en waarnemen zijn in het ontwerp vertaald. Medio 2016 werd dit ook gezien en beloond met de NVTG bouwaward 2016!

Winnaar NVTG bouwaward 2016!

Long stay care

(ver)licht(ing)

Zo hebben we met de installatieadviseur intensief gewerkt aan een nieuw verlichtingsplan. Er kwamen andere armaturen, ditmaal in LED uitvoering. Ze werden anders geplaatst en de lichtintensiteit verhoogd. In de woonkamers verdwenen de verlaagde plafonds om plaats te maken voor een stucplafond. Dit gaf niet alleen meer hoogte (en optisch meer ruimte) maar nam ook een groot deel van een ‘institutioneel’ gevoel weg. Er werden spots en hoog intensiteits-LED panelen opgenomen als basisverlichting. Waarbij er boven de eettafel aansluitpunten kwamen voor sfeer armaturen. In de gangen kwam een lichtniveau van boven de 400 LUX en in de woonkamer, bij het zitten en het eten konden we zelfs richting de 800 LUX. Samen met alle partijen kozen we voor een intelligent, vooraf in te stellen systeem waarbij een dagritme aangegeven kon worden. Zo veranderede de intensiteit met het ritme van de dag mee. Dit draagt bij aan een ondersteuning van het waak-slaapritme wat bijdraagt in oriëntatie in tijd (een aspect dat bij mensen met dementie sterk ontregeld kan raken).

Dag vs. nacht

Tekst nog toevoegen

Hoge verlichtingswaarde vs. gezellig en huiselijk

Een enkele keer krijgen we als reactie op onze foto’s nog wel eens dat de gang er alsnog wel erg licht en soms ongezellig uit ziet. Wij refereren dan sterk aan ons onderzoek en onderstrepen dat wat gezonde (jonge) ogen zien, niet is wat een ouder en dementer brein waarneemt. De lichtopbrengst op het oog kan tot 70% achteruit gaan, waarbij het oog ook moeite heeft zich aan te passen bij lichtovergangen (licht naar donker). Daarom proberen we overgangen van ruimtes qua lichtniveau niet te sterk te maken en verlichten we liever te veel dan te weinig. Zet maar eens een zonnebril op en bekijk de foto dan nog eens. Wat ziet u dan?

Hoe vind ik mijn eigen kamer?

Dit is een veel gestelde vraag in woonzorggebouwen. Tijdens ons onderzoek ontdekten we dat het voor mensen met dementie, zeker niet in een vreemde omgeving, het vanzelfsprekend is dat ze ruimtes kunnen vinden. Zo ook niet hun eigen woon-/ slaapkamer. Mensen komen vanuit hun vertrouwde omgeving hier wonen en hebben weinig tot geen vermogen meer om dingen te onthouden. Dus ook niet waar hun eigen kamer is, welk nummer dat zou hebben of welke kleur van de deur heeft. Met hetzelfde gemak lopen ze een andere kamer in, opzoek naar vertrouwde en herkenbare elementen. Dit laatste is eigenlijk één van de weinige aspecten die wel ondersteuning kunnen bieden. Herkenning, die zorgt voor oriëntatie. Dat is dan ook gelijk het uitgangspunt gewest om te zoeken naar iets dat kan bijdragen aan het vinden van de eigen kamer.

Beleving & prikkels

Naast het vinden van de eigen kamer liepen we tegen nog een aspect aan wat in ons onderzoek veelvuldig naar voren kwam; de beleving (of het ontbreken ervan) in de gangen en het aanbieden van (diversiteit in) prikkels. Deze wetenschap, in combinatie met de trigger om je te kunnen oriënteren en op zijn minst je eigen kamer te vinden, bracht ons tot het ontwerpen van de gangen als onderdeel van het wonen. Gangen niet langer als ‘overgebleven’ ruimte, maar als integraal onderdeel van het wonen.

Vanuit dit perspectief kwamen we op het idee om te werken met plekken voor eigen spullen bij de toegang van de kamer en ontstonden de vitrines. Plekken waar je eigen spullen kunt plaatsen die zorgen voor herkenning van je eigen kamer. Die daarbij ook gelijk zorgen dat er iets te doen is in de gang, dat er prikkels aangeboden worden, die maken dat je van het ene naar het andere kastje wilt lopen om te kijken.

Contrast

Op het moment dat we begonnen met de opgave zouden de badkamers volledig wit betegeld worden. Voor mensen met dementie kan het dan moeilijk zijn zich te oriënteren. Door het gebrek aan contrast en de achteruitgang van de oogfunctie (afname lichtopbrengst op het oog en vergeling) is een witte toiletpot tegen een witte achterwand bijvoorbeeld moeilijk waarneembaar. Dit kan bijdragen aan het verlies van autonomie en zelfredzaamheid en zelfs aan onzekerheid bij de bewoners. Om bewoners hierin juist te ondersteunen en zorg te ontlasten (omdat bewoners zelfstandiger kunnen blijven) hebben we intensief met de aannemer gekeken naar de mogelijkheden van het toevoegen van een tweede kleur tegelwerk. Zo ontstonden er gekleurde tegelvlakken achter functies als wastafel, toilet en douche. In samenspraak met de ergotherapeut bekeken we op die wijze ook de mate van anti-slip van de vloer, positionering van hulpmiddelen en de algehele lay-out van de badkamer.

De badkamer is uiteraard niet de enige ruimte waar we sterk met contrast aan de slag zijn gegaan. Ook de contrasterende, gekleurde wanden in de woonkamer helpen in de oriëntatie en onderbreken de ritmiek van de gang. Net als de diversiteit in de stoffering van de stoelen, het contrast in de kleuren van de deurtjes in de keuken en niet te vergeten de accentkleuren van de vitrines.

Beweging als leidraad

Uit ons onderzoek kwam naar voren dat bewegen een positief effect heeft op de cognitieve functies van onze hersenen. En voorzichtige eerste studies lieten zien dat het mogelijk zelfs ook effect heeft op het demente brein. En hoewel voorzichtige studies namen wij als uitgangspunt dat überhaupt het hebben (of vaak missen) van beweging (zeker ook op hoge leeftijd) op zijn minst een goed uitgangspunt kon zijn. Niet in de laatste plaats ook om spieren en gewrichten geprikkeld te houden en (licht) actief te blijven. Vanuit dat perspectief hebben we sterk nagedacht over hoe we bewoners, veilig, kunnen uitdagen en prikkelen actief te blijven en te bewegen. Maar ook hoe we juist actievere bewoners (dolers) kunnen ondersteunen (en soms kunnen onderbreken) in hun beweging.

 

In combinatie met onze ambitie voor huiselijkheid maakte het dat we in de gang de lambrisering zijn gaan ontwerpen. De lambrisering is een (voor veel bewoners) herkenbaar element en draagt bij aan een huiselijk gevoel. Door de vormgeving konden we deze op aftand van de wand plaatsen en er een greep in opnemen waar bewoners zich aan vast kunnen houden. Geen institutionele leuning, maar wel ondersteuning. Onderaan konden we een LED verlichtingslijn opnemen voor de nachtsituatie. Waar we eerder al schreven over het voorkomen van sterke contrasten gold dat hier ook; als je in de nacht wakker wordt en je bent het moment van de dag kwijt, wil je niet op de gang in het felle licht komen. Je wilt juist ondersteund worden in herkenning van tijd en plaats en dus herinnerd worden aan dat het nacht is. Daarom een zachte ondersteuning in de nacht die je de weg terug naar je appartement wijst, of juist richting de zorg. Maar nooit richting de voordeur.

Studio id+ is een creatieve meedenker!

Fred Busschers - regiomanager Quarijn

Tapijt in de zorg?

Vanuit facilitair oogpunt kennen we in de zorg vooral harde vloeren. Vanuit bewonersperspectief is tapijt echter nog niet z’n slechte optie. Het is een herkenbaar materiaal, veel toegepast in woningen, het draagt bij aan de goede akoestiek, het is een zacht en tactiel materiaal en is bovendien een stuk aangenamer bij een valincident. Vanuit deze oogpunten, maar ook als geleiding in de gangen hebben we tapijtstroken toegepast. Hierbij hebben we gekozen voor een tapijtvariant die vrijwel geen vuil opneemt en makkelijk te onderhouden is. Deze strook loopt door bij deuren die voor bewoners niet toegankelijk zijn en is onderbroken bij eigen appartementen. Door de houding en loop van veel bewoners draagt dit eraan bij dat er geen notie is niet toegankelijke deuren in te gaan.

Integraliteit

De Koekoek wordt gekenmerkt door de integraliteit van de interieuropgave. Van installatie tot stoffering hebben we alle keuzes begeleid en ontworpen. Van de coördinatie op de bouw tot de begeleiding van de projectinrichter; alles vanuit het concept van het ontwerpen voor deze doelgroep. Daarbij hebben we ieder stofje bekeken en gekeurd, ieder stoel gezien en getest en heeft ieder onderdeel zijn plek in de visie. Er staan niet voor niets zes verschillende stoelen om de eettafel; zo is er keuze en diversiteit (niemand is hetzelfde), maar de eenheid is gevonden in de stoffering en het hout van de stoel.

Bekroning

Naast dat de Koekoek in 2015 al door het kenniscentrum wonen-zorg van Aedes Actiz opgenomen werd in een reeks over innovatieve, vernieuwende zorgprojecten, het project veelvuldig gepliceerd werd en als referentie en inspiratie gold, kreeg het begin 2016 nog een extra waardering. Het project won de prestigieuze NVTG bouwaward in de categorie long stay care!

U gebruikt een verouderde browser van Internet Explorer die niet meer wordt ondersteund. Voor optimale prestaties raden wij u aan om een nieuwere browser te downloaden. Hiervoor verwijzen wij u door naar:

browsehappy.com sluiten