De Prinsenhof

‘Hoe kunnen we de veiligheid van bewoners buiten garanderen, zonder hen gelijk een opgesloten gevoel te geven?’ Dat was de centrale vraag in het onderzoek van studio id+ naar oplossingen voor buitenruimtes van woonzorggebouwen van WoonZorgcentra Haaglanden (WZH), met WZH Prinsenhof in Leidschendam als case-study.

Kleinschalig en persoonlijk
WZH streeft er onder het motto ‘open, samen en geborgen’ naar cliënten zich zoveel mogelijk thuis te laten voelen. Het gebouw, maar ook het contact met vrienden, familie en de maatschappij, spelen hierin een belangrijke rol. In WZH Prinsenhof wonen 181 cliënten. Met aandacht voor persoonlijke wensen en leefritme, is de zorg kleinschalig en persoonlijk. Het gebouw combineert de privacy van een eigen appartement met de gezelligheid van gezamenlijke huiskamers, ontmoetingsruimtes en tuinen. Om een prettige leefomgeving te bieden, die voelt als thuis, werkt WZH Prinsenhof met verschillende specialisten, zoals architecten, binnenhuisarchitecten en licht- en geurspecialisten. De indeling, kleur- en materiaalgebruik dragen bij aan een goede balans tussen rust en een voldoende prikkelende omgeving om actief te kunnen zijn. Ieder woonzorgcentrum heeft zijn eigen, herkenbare elementen.

WZH Prinsenhof ligt in een groene, parkachtige omgeving met fraai aangelegde tuinen, waar vele (tuin)kamers aan grenzen. Het woonzorgcentrum probeert ‘binnen’ en ‘buiten’ zoveel mogelijk samen te laten gaan, zodat cliënten maximaal kunnen genieten van de mooie omgeving. Daarnaast vindt WZH het belangrijk bewoners en cliënten te ondersteunen in een gezonde en actieve leefstijl, waar bewegen onderdeel van uitmaakt. Meer beweging draagt bij aan een verbeterde balans, coördinatie en vergroot daarmee de zelfstandigheid. Een beweegtuin kan onderdeel uit maken van het behandelplan.

Van binnen naar buiten
Waar studio id+ zich in eerder onderzoek en werk in eerste instantie richtte op de binnenruimte, het interieur, verschoof in de loop der jaren de scope steeds verder naar buiten. Niet alleen vanuit de visie van integraliteit, maar ook omdat woonvormen voor mensen met dementie steeds meer variatie bieden. Minder gesloten afdelingen,  de steeds nadrukkelijkere wens ook zelf en laagdrempelig naar buiten te kunnen en het feit dat mensen langer thuis blijven wonen maakt de vormgeving van de buitenruimte tot een steeds urgenter vraagstuk. Daarnaast blijkt uit eerder onderzoek – Ruimte voor Vergetelheid- dat zelfs een minimale blootstelling aan buitenlucht bijdraagt aan een goed functionerende biologische klok, de zintuigen prikkelt en appelleert aan het thuisgevoel.

Meer dan een hek
Het terrein van WZH de Prinsenhof was afgesloten met een hek. Studio id+ ging op zoek naar meer vriendelijke, maar toch veilige afscheidingen. Zo kunnen dichte grenzen, als hekken en muren, gecombineerd worden met groen of vervangen door hagen. Het is zelfs niet altijd nodig harde grenzen te maken. Transparante afscheidingen, in de vorm van open hekwerken en begroeiing, laten ruimte open voor zicht op de wereld en verwondering. Door te werken met zoneringen – in de vorm van bijvoorbeeld borders, brede hagen en water –  ontstaat er dynamiek en afwisseling en kan de routing worden gestuurd. Tot slot kunnen verassende materialen, texturen, combinaties en activiteiten van de grens een plek maken waar je iets kunt beleven. Bijvoorbeeld tuinieren in een kas of zitten op bankjes aan de wand.

Van begrenzing naar beleving
Het zien van een afscheiding als een plek, in plaats van een noodzakelijke en  functionele grens, die ook zo ervaren wordt, biedt een kansrijk perspectief. Studio id+ wil juist dit gevoel van openheid en toegankelijk benadrukken. Niemand wil opgesloten worden, zeker deze kwetsbare doelgroep niet. Daarbij, wie echt weg wil, houd je met geen enkel middel tegen. Maar de kans en wil zijn wel tot een minimum te reduceren en in het geval dat iemand toch ergens heen wil, te ondersteunen in plaats van te frustreren. Afleiding is daarbij een goede methode, en door juist de grens als verblijfsplek in te zetten, kan de wil om weg te willen worden vergeten of verdwijnen. Eigen referentieprojecten, zoals de Linde in Achterberg, de Koekoek in Veenendaal, Rietveld in Alphen aan de Rijn en de Nieuwe Klinkenberg in Ede laten goede alternatieven voor een hek zien.

Bidboek voor buiten
In het specifieke geval van WZH Prinsenhof heeft studio id+ met het onderzoek naar buitenruimtes een aantal handreikingen kunnen doen. Net als de investering in een gebouw, zou de investering in het buiten meer vanzelfsprekend moeten worden. Uiteraard hangt aan iedere oplossing een ander kostenplaatje, zowel in aanleg als onderhoud. Door hier tijdig op te anticiperen, kan een langdurig beleid worden ontwikkeld. In navolging van het ‘Bidboek voor binnen’, staat het dan ook op de agenda van studio id+ om een ‘Bidboek voor buiten’ samen te stellen. Een dergelijk Bidboek legt alle ontwerprichtingen vast, om toekomstige aanpassingen – eventueel gefaseerd – binnen dezelfde uitgangspunten te kunnen realiseren. Met een herkenbare eenheid in visie en uitstraling als resultaat.

Nieuwe technieken
Een onderdeel dat in dit onderzoek nog niet expliciet aan bod kwam, maar in de toekomst zeker veel mogelijkheden gaat bieden is domotica. Technische middelen maken het mogelijk een bewoner te allen tijde te lokaliseren en om leefcirkels in te stellen. De inzet van deze technieken zal zeker effect hebben op begrenzing en buiteninrichting. En vooral op de vrijheid. Verder onderzoek naar deze en eerder genoemde oplossingen zal kunnen leiden tot een concrete oplossing voor het vraagstuk van de randen, met WZH Prinsenhof als case-study. Studio id+ adviseert om dit vanuit een – nog te ontwikkelen – totaalvisie te doen.

U gebruikt een verouderde browser van Internet Explorer die niet meer wordt ondersteund. Voor optimale prestaties raden wij u aan om een nieuwere browser te downloaden. Hiervoor verwijzen wij u door naar:

browsehappy.com sluiten